Bilimkurgu filmlerinden tanıdığımız teknolojiler artık sağlık hizmetlerinin tam merkezinde yer alıyor. Doktor ile hastanın farklı şehirlerde, hatta farklı ülkelerde bulunduğu telecerrahi ameliyatı, Çin’den Fas’a, ABD’den Özbekistan’a uzanan geniş bir coğrafyada uygulanabiliyor. Türkiye’de ilk telecerrahi ameliyatı ise bu yıl İstanbul Üniversitesi İstanbul Tıp Fakültesi ekibi tarafından, Muş Devlet Hastanesi’nde tedavi gören bir hasta üzerinde gerçekleştirildi.
Aydın’ın Didim ilçesinde düzenlenen Uluslararası Üroloji Araştırmaları Derneği’nin (IURES) basın toplantısında yapay zekâ ve telecerrahinin yanı sıra ‘telepresence’ adı verilen yeni kavram da ele alındı. Kongrede konuşan Prof. Dr. Fatih Atuğ, uygulamanın hukuki boyutuna dikkat çekti: “Bu yıl birçok ameliyat telecerrahi yöntemi ile gerçekleştirildi. Ancak bunun yasal altyapısı hazırlanmaya çalışılıyor. İnternet bağlantısının kopması, cihazlarda olası bir arıza durumunda ne yapılabileceği gibi durumlarda yasal bir altyapı oluşturulmaya çalışılıyor” dedi.
ALTYAPI ÇALIŞMALARI SÜRÜYOR
Atuğ, konuşmasını şu sözlerle sürdürdü: “Şu anda çok dikkat çekici gelişmeler var ama hala yasal zemini oturmadı. Örneğin telecerrahi ameliyatı yaparken elektrik giderse, internet bağlantısı koparsa hastanın ameliyatı tehlikeye girer. Bunlar üzerine çalışmalar yapılıyor” dedi.
AVANTAJLARI NELER
IURES Yönetim Kurulu Üyesi Prof. Dr. Burak Turna ise robotik cerrahinin sunduğu avantajları şöyle sıraladı: “Artık robotlar yapay zekâ ile çalışıyor ve ameliyat başlamadan olası komplikasyonlara dair cerrahı uyarıyor. Buraya dikkat et diyor. Ya da bir yerde komplikasyon oluştu. Ameliyat görüntüsünü o noktaya sarıp nerede hata yaptığınızı, neden komplikasyon olduğunu gösteriyor. Böylece doktor da kendisini geliştiriyor ve görüyor. Robot ile ameliyatlar da özellikle ürolojide çok yaygın ve daha da yaygınlaşacak. İskoçya’da prostat kanseri ameliyatları robotsuz yapılmıyor. Mesela açık cerrahi başta ucuz gibi görünse de ameliyat sonrası komplikasyonlar dolayısıyla maliyetleri daha yüksek oluyor. Türkiye’de bu oran yüzde 25 civarı.”
EN UZAĞI FAS İLE ÇİN ARASINDA
Derneğin yönetim kurulu üyelerinden Prof. Dr. Murat Binbay ise uzak mesafeli ameliyatların geldiği noktayı örneklerle anlattı: “Şu an bildiğim kadarıyla en uzak mesafeli ameliyat Fas ve Çin arasında yapıldı. Çin’de Şangay’da bulunan bir doktor Fas’taki bir hastayı ameliyat etti. Ancak bunlar şu an nadir operasyonlar değil. Mesela geçtiğimiz yıl Özbekistan’da 10 hasta telecerrahi yöntemi ile Avrupa’nın çeşitli yerlerinden doktorlar tarafından robot yardımıyla ameliyat edildi. Firmalar bunun için sertifikalı hekimler yetiştirecek. Cerrahlar eğitim alacaklar ve sertifika sahibi olacaklar. Hastaların başında da bir doktor bekliyor olacak ve böylece aksi bir durumda hastaya müdahale edebilecek.”