Yeni bir araştırma, gece geç saatte yemek yeme alışkanlığının karaciğer hastalığı riskinde yüzde 20 ila 30’luk artışla ilişkili olduğunu ortaya koydu.
Gece geç saatlerdeki atıştırmalar yalnızca kilo alımına ve uykunun bozulmasına yol açmıyor, karaciğer sağlığını da tehdit edebiliyor. Oregon Sağlık ve Bilim Üniversitesi (OHSU) bilim insanlarının yürüttüğü geniş kapsamlı çalışmaya göre, akşam yemeğinden sonra ya da yatmaya yakın saatlerde düzenli olarak yemek yiyenlerde karaciğer hastalıkları daha sık görülüyor.
Bir bilimsel dergide yayımlanan çalışma, gece geç saatte yemek yemeyi iki karaciğer hastalığıyla ilişkilendirdi: karaciğerde yağ birikimi ve siroz. Siroz, karaciğerin uzun süre hasar görmesi sonucunda yapısının bozulduğu ağır bir hastalık olarak tanımlanıyor. Araştırmada gece geç saatte yemek yemek, akşam yemeğinin ardından ya da yatma saatinden sonra bir şeyler tüketmek şeklinde ele alındı.
Daha önceki çalışmalar, gece atıştırmanın obezite ve kalp hastalıklarıyla bağlantılı olabileceğini göstermişti. Bilim insanları bu kez aynı alışkanlığın karaciğer sorunlarıyla da ilişkili olup olmadığını inceledi.
Çalışmanın başyazarı ve OHSU’da karaciğer hastalıkları ile karaciğer nakli alanında uzman olan doktor Robert Wilechansky, bazı eski çalışmaların bu ihtimale işaret ettiğini söyledi. Wilechansky’ye göre yeni araştırma, gece geç saatte yemek yemek ile karaciğer yağlanması arasındaki bağı uzun vadede inceleyen ilk çalışmalardan biri.
Vücudun biyolojik saati karaciğeri nasıl etkiliyor?
Wilechansky, yemek saatleriyle karaciğer sağlığı arasındaki ilişkiye ilgi duymaya kısmen gece vardiyasında çalışanların yaşadığı sağlık sorunları nedeniyle başladı.
Gece çalışmak, vücudun doğal uyku ve uyanıklık düzenini bozabiliyor. Bu kişilerde obezite ve kalp hastalıklarına da daha sık rastlanıyor.
ABD nüfusunun yüzde 30’una kadarını etkileyebilen karaciğer yağlanması, Wilechansky’nin dikkatini çeken bir diğer konu oldu. Uzman, yemek saatlerini değiştirmenin hastalık riskini azaltıp azaltmayacağını merak etti.
Karaciğerin vücudun biyolojik saatiyle yakından bağlantılı olduğunu vurgulayan Wilechansky, ekibin asıl amacının ne yendiğini değiştirmeden yalnızca yemek zamanlamasını düzenlemenin sağlığa olumlu katkı sağlayıp sağlamadığını anlamak olduğunu ifade etti.
Gece yemek yiyenlerde risk yüzde 20 ila 30 daha yüksek
Araştırma ekibi, ABD’de yürütülen üç büyük çalışmanın verilerini değerlendirdi. Bunlar Hemşirelerin Sağlık Araştırması, Hemşirelerin Sağlık Araştırması II ve Sağlık Profesyonellerinin Takip Araştırması’ydı.
Bu çalışmalarda yaklaşık 200 bin kişinin kendi beyanına dayanan beslenme ve yaşam tarzı bilgileri bulunuyordu. Bilim insanları katılımcıları yemek alışkanlıklarına göre gruplandırarak bu alışkanlıkların karaciğer yağlanması ve sirozla ilişkisini analiz etti.
Analizler çarpıcı bir tablo ortaya koydu. Gece geç saatte yemek yediğini söyleyenlerde karaciğer hastalığı görülme oranı, bu alışkanlığı olmayanlara kıyasla yüzde 20 ila 30 daha yüksekti.
Buna karşın Wilechansky, karaciğer yağlanması olan kişilerin büyük bölümünde hastalığın en ağır evrelere ilerlemediğini hatırlattı.
Uzmana göre karaciğer yağlanması gelişenlerin yalnızca küçük bir kısmında siroz gibi ciddi tablolar ortaya çıkıyor. Yine de araştırmanın temel mesajı, günlük kalori alımını yatmadan birkaç saat önce bitirmenin yararlı olabileceği yönünde.
Yatmadan önce yemek yemek vücudu nasıl etkiliyor?
Çalışma, vücudun biyolojik saatinin besinlerin işlenmesinde önemli bir rol oynadığını gösteren kanıtları güçlendiriyor. Bu iç saat; uykunun, enerji kullanımının ve gün içindeki diğer kritik işlevlerin düzenlenmesine katkı sağlıyor.
Araştırmanın ortak yazarlarından, OHSU’da uyku ve biyolojik saat üzerine çalışan Andrew McHill, uyku, yemek ve egzersiz gibi günlük alışkanlıkların zamanlamasının sağlık açısından büyük önem taşıdığını söyledi.
McHill’e göre vücut uykuya hazırlanırken biyolojik saat devredeyken gece yemek yemek, organizmanın besinleri verimli biçimde işlemesini güçleştirebiliyor. Bu durumun zamanla obezite, diyabet ve karaciğer sağlığında bozulma gibi sorunlarla bağlantılı olabileceğini dile getirdi.
Hayvanlar üzerinde yapılan önceki deneyler de yemek saatlerinin vücudun doğal uyku düzeniyle uyuşmamasının karaciğere zarar verebileceğini göstermişti. Bu bulgular, insanlarda saptanan yeni bağlantıyı açıklamaya yardımcı olabilir.
Bilim insanları daha erken yemek yemenin etkisini araştıracak
Araştırmacılar, bulguların gece geç saatte yemek yemenin doğrudan karaciğer hastalığına yol açtığını kanıtlamadığının altını çiziyor.
Çalışma, yaşam alışkanlıkları ile hastalıklar arasındaki ilişkiyi inceleyen gözlemsel bir araştırma niteliği taşıyor. Veriler katılımcıların kendi beyanlarına dayanıyordu ve yemek saatleri geniş tanımlarla değerlendirildi.
Bu nedenle yemek saatlerini erkene çekmenin karaciğer sağlığını gerçekten iyileştirip iyileştirmediğinin belirlenmesi için yeni çalışmalara gerek duyuluyor.
Wilechansky ve OHSU’daki ekibi, yeni bir araştırma için katılımcı toplamaya başladı. Yeni çalışmada bilim insanları, kişilerin beyanlarına güvenmek yerine yemek alışkanlıklarını doğrudan izleyecek. Ayrıca karaciğer yağlanması bulunan kişilerde daha erken saatte yemek yemenin ölçülebilir bir iyileşme sağlayıp sağlamadığına bakacak.
Bu çalışmanın, insanların yedikleri besinleri büyük oranda değiştirmeden yalnızca yemek saatlerini düzenleyerek karaciğer sağlığını koruyup koruyamayacağını anlamaya yardımcı olması bekleniyor.
Araştırmanın yazarları, elde ettikleri sonuçların gece geç saatlerde yemek yeme ile metabolizma ve karaciğer sağlığındaki olumsuz değişiklikler arasındaki bağlantıyı gösteren bilimsel literatüre yeni bir halka eklediğini belirtiyor.