Halk arasında “şeker hastalığı” olarak bilinen diyabet, vücudun insülin hormonunu yeterli düzeyde üretememesi ya da bu hormonu etkin biçimde kullanamaması nedeniyle kandaki şekerin yükselmesiyle ortaya çıkan kronik bir rahatsızlık olarak tanımlanıyor. Bakanlığın aile hekimlikleri aracılığıyla sürdürdüğü diyabet taraması kapsamında bu yıl milyonlarca kişiye ulaşıldı.
Tip 1, Tip 2 ve gebelik diyabeti olmak üzere üç ana türü bulunan hastalık, kontrol altına alınmazsa hayati organlarda kalıcı hasara neden olabiliyor.
Çocukluk ve gençlik döneminde sık görülen Tip 1 diyabet, her yaşta ortaya çıkabiliyor. Bu türde vücut yeterli insülin üretemiyor.
Diyabet vakalarının yüzde 90’dan fazlasını oluşturan Tip 2 diyabette ise vücut insülini etkili kullanamıyor ya da yeterli miktarda üretemiyor. Hastalık çoğu zaman herhangi bir belirti vermeden ilerliyor.
Diyabetli her 10 kişiden 4’ü hastalığını bilmeden yaşıyor
Dünya genelinde 589 milyon yetişkin diyabetle yaşarken, her 10 diyabetliden 4’ü hastalığının farkında değil. Hastalık kontrol altına alınamadığında yüksek kan şekeri hayati organları etkiliyor ve zamanla kalıcı hasarlara yol açabiliyor.
Çocuklarda aşırı su içme, sık idrara çıkma, sürekli uyku hali, nedeni açıklanamayan kilo kaybı, halsizlik ve bulanık görme Tip 1 diyabetin başlıca belirtileri arasında sayılıyor.
Tip 2 diyabette ise fazla kilo, obezite, hareketsiz yaşam, sağlıksız beslenme, ailede diyabet öyküsü ve ileri yaş başlıca risk faktörleri olarak öne çıkıyor.
2026’da 9,6 milyon diyabet taraması gerçekleştirildi
Bakanlık, diyabetin erken teşhisi ve düzenli takibi için aile hekimliklerinde tarama ve izlem çalışmaları yürütüyor.
Hastalık Yönetim Platformu (HYP) üzerinden yürütülen çalışmalarda 2026 yılında 9,6 milyon kişi diyabet açısından tarandı. Bu taramalar sonucunda 376 bin kişiye diyabet tanısı konuldu ve bu kişilerin düzenli izlemi başlatıldı.
Aynı dönemde aile hekimleri yaklaşık 8,2 milyon izlem yaptı.
Diyabet okullarında 50 binden fazla kişi eğitim aldı
Bakanlık, diyabetli bireylerin hastalıklarını tanıması ve tedavi sürecini doğru yönetebilmesi için Diyabet Okulu programını uyguluyor.
Ülke genelindeki 291 diyabet okulunda, tanı almış bireylere ve hasta yakınlarına hastalık yönetimi, sağlıklı beslenme, ilaç ve insülin kullanımı, kan şekeri takibi ile fiziksel aktivite gibi konularda eğitim veriliyor.
Hekim, diyabet hemşiresi, diyetisyen, psikolog, eczacı ve sosyal çalışmacıların görev yaptığı okullarda eğitimler katılımcıların ihtiyaçlarına göre planlanıyor; bireysel ve interaktif yöntemlerle destekleniyor.
Bu kapsamda 2026 yılında diyabet okullarında 5 binden fazla eğitim programı düzenlendi ve 50 binden fazla kişi bu programlardan yararlandı.
Diyabet polikliniklerinde 52 binden fazla kişiye eğitim verildi
Bakanlığa bağlı 334 sağlık tesisinde hizmet veren diyabet poliklinikleri, diyabetli bireylere hastalıklarını yönetebilmeleri için kişiye özel eğitimler sundu.
Hekimin yönlendirdiği hastalara verilen eğitimlerde insülin enjeksiyonunun doğru uygulanması, kan şekeri takibi, karbonhidrat tüketimi ile kan şekerinin düşmesi ya da yükselmesi durumunda yapılması gerekenler anlatılıyor. Bu çerçevede 2026 yılında 52 binden fazla kişiye diyabet eğitimi verildi.
Diyabet riskine karşı erken tanı ve düzenli takip önem taşıyor
Diyabetin önlenmesi ve kontrol altında tutulması için sağlıklı beslenmek, düzenli fiziksel aktivite yapmak ve ideal vücut ağırlığını korumak gerekiyor.
Risk grubunda yer alan vatandaşların belirti ortaya çıkmasını beklemeden aile hekimine başvurarak tarama yaptırması büyük önem taşıyor. Diyabet tanısı almış kişilerin de tedavi ve kontrollerini aksatmaması, göz ve böbrek sağlığını korumaya özen göstermesi gerekiyor.