Tip 2 diyabet tedavisi için geliştirilen GLP-1 grubu ilaçlar, kilo verdirici etkileriyle tüm dünyada büyük bir ilgi odağı haline geldi. Ancak uzmanlar, bu ilaçların tıbbi gözetim dışında kullanımının ciddi riskler barındırdığı konusunda uyarıyor.
Etken maddesi semaglutid olan Ozempic, vücutta GLP-1 hormonunun etkilerini taklit ederek pankreastan insülin salınımını artırıyor, karaciğerde glukoz üretimini azaltıyor ve midenin boşalmasını yavaşlatıyor. Bu mekanizma iştah azalmasına ve kalori alımının düşmesine yol açarak kilo kaybını tetikliyor. Benzer etki mekanizmasına sahip Mounjaro hem GIP hem GLP-1 reseptörlerini hedef alırken Wegovy, FDA’dan kalp sağlığına faydalı ve karaciğer yağlanmasını önleyici onay almış bir diğer önemli ilaç olarak öne çıkıyor.
Sosyal medyada bu ilaçlara ilişkin içeriklerin artmasıyla birlikte diyabet hastası olmayanlar arasındaki talep de hız kazandı. Ancak klinik veriler, semaglutid içeren tedavilerin diyabet hastalarında genel olarak güvenli olduğunu ortaya koyarken her ilaca özgü yan etkiler de göz ardı edilemiyor. En yaygın şikayetler sindirim sistemiyle ilgili; bulantı, kusma, ishal ve kabızlık özellikle tedavinin başında sık görülüyor. Daha seyrek ancak daha ciddi riskler arasında pankreatit, safra kesesi hastalıkları ve böbrek fonksiyon bozukluğu sayılıyor. Hızlı kilo kaybı yaşayan bazı kişilerde kas kütlesinde azalma ve ilacın bırakılmasının ardından hızlı kilo alımı da bildirilen etkiler arasında yer alıyor.
Dünya Sağlık Örgütü, Ekim 2025’te yayımladığı ilk küresel kılavuzda GLP-1 ilaçlarının obezite tedavisinde hamile kadınlar hariç yetişkinlerde kullanılabileceğini belirtirken uzun dönem güvenlik verilerinin sınırlı kaldığını ve bu tedavinin tek başına yeterli olmayacağını vurguladı. Sağlıklı beslenme, fiziksel aktivite ve uzman desteğinin tedaviyle birlikte sürdürülmesinin zorunluluğunun altı çizildi. Öte yandan yüksek maliyet ve erişim eşitsizliğine de dikkat çekildi. FDA, güçlü metabolik etkileri nedeniyle bu ilaçların kullanımı sırasında doktor gözetimini zorunlu kılıyor.
Fiyat cephesinde ise önemli gelişmeler yaşanıyor. Hindistan’da patent korumasının sona ermesiyle onlarca yerli üretici çok daha uygun fiyatlı jenerik versiyonları piyasaya sürdü. Kanada da Hindistanlı Dr. Reddy’s Laboratories tarafından üretilen ilk jenerik semaglutid versiyonunu onayladı. Brezilya’da ise 2026 içinde jenerik üretim başlatılması planlanıyor. Tüm bu gelişmeler, Novo Nordisk’i fiyat rekabeti ve yeni stratejiler geliştirme baskısıyla karşı karşıya bırakıyor.
