Hong Kong’daki araştırmacılar, dişlerin arasından topladığı sıvıyla vücut metabolizmasını ve ağız sağlığını eş zamanlı olarak takip edebilen bir akıllı diş ipi geliştirdi. Diş ve diş eti sağlığının beden ve beyin sağlığıyla yakından ilişkili olduğu düşünülüyor.
Son yıllarda biriken bilimsel veriler, ağız sağlığındaki bozulmanın demans, diyabet, felç, kalp hastalığı ve kanser gibi ciddi sorunlarla, hatta erken ölümle bağlantılı olabileceğini gösteriyor.
Dişlerin arasındaki kalıntıları toplayan bu yeni cihaz, hem ağız sağlığını hem de metabolik durumu evde izlemenin ileri teknolojili bir yolunu sunabilir.
Prestijli bir bilimsel dergide yer alan ve küçük gruplar üzerinde yürütülen son denemede, cihazın glikoz ve ürik asit ölçümlerinin kan testi sonuçlarıyla büyük oranda uyum gösterdiği görüldü.
Cihaz, asitlik ve hidrojen peroksit ölçümlerinden yararlanarak diş eti ceplerinin boyutunu da güvenilir biçimde tahmin edebiliyor. Diş hekimleri bu ölçüyü diş eti hastalıklarının teşhisinde sıklıkla kullanıyor.
Hong Kong Bilim ve Teknoloji Üniversitesinden (HKUST) biyoteknoloji uzmanı Hnin Yin Yin Nyein’in liderliğindeki ekibin geliştirdiği sistemin, bu alanda onlarca yıldır ulaşılamayan yetenekler sunduğu ifade ediliyor.
Standart kürdanlı diş ipi formunda tasarlanan cihazda karmaşık bir makara sistemi bulunuyor. Bu sistem, toplanan sıvıyı biyosensörlerle donatılmış özel bir mikroakışkan hazneye yönlendiriyor.
Diş ipi kullanıldıktan birkaç dakika sonra sensörler, sıvıdaki ürik asit, glikoz ve hidrojen peroksit düzeylerini ile pH değerini ölçebiliyor. Sonuçlar kablosuz olarak akıllı telefona gönderiliyor.
Cihazın topladığı sıvı, tükürükten farklı bir yapıya sahip. Diş eti oluğu sıvısı (GCF) adı verilen bu sıvı, dişlerin çevresindeki ve arasındaki oluklarda bulunuyor.
Diş eti yüzeyine yakın yer alan GCF, kan dolaşımıyla metabolit, protein ve iltihap belirteçleri alışverişinde bulunuyor.
Bilim insanları diş eti hastalıklarını ve diğer sağlık sorunlarını incelemek için uzun süredir bu sıvıdan yararlanmaya çalışıyordu. Ancak sıvı çok az miktarda üretildiğinden toplanması güçtü.
Diş ipi kullanıldığında ise sıvının bir bölümü bulunduğu yerden çıkarak dışarı akıyor. Çinli araştırmacılar da bu değerli sıvıyı toplamak için diş ipi temelli bir sistem geliştirmeye karar verdi.
Kan testlerine rakip olabilecek sonuçlar
Cihaz, ön denemelerde yalnızca sağlıklı katılımcılarda değil; diyabet hastalarında, yüksek ürik asit düzeyine (hiperürisemi) sahip kişilerde ve ağız sağlığı bozuk bireylerde de test edildi.
Ölçüm sonuçlarının her bir sağlık durumu için belirgin farklılıklar gösterdiği saptandı.
Diş ipinden elde edilen sıvıdaki glikoz düzeylerinin, kan dolaşımındaki ölçümlerle yakından eşleştiği görüldü. Ürik asit düzeylerinin de kandaki değerlerle güçlü bir korelasyon gösterdiği belirlendi.
Bulgular, glikoz ve ürik asit takibinde kullanılan girişimsel kan testlerine, vücuda müdahale gerektirmeyen bir diş ipi sisteminin rakip olabileceğine işaret ediyor.
Çalışmanın yazarları makalede, “Hiçbir ev tipi izleme aracı sistemik metabolizma ile ağız içi iltihabı aynı anda ele almıyor. Bu durum, metabolik düzensizliğin diş eti hastalığını kötüleştirdiği ve ağız içi iltihabın metabolik kontrolü bozduğu diyabet, hiperürisemi ve periodontitis hastaları için kritik bir eksiklik oluşturuyor” değerlendirmesinde bulundu.
Klinik uygulamalar için yeni çalışmalar planlanıyor
Bu tür bir buluşun söz konusu eksikliği gidermeye katkı sağlayabileceği vurgulanırken, cihazın hâlâ bazı iyileştirmelere ve ek testlere ihtiyaç duyduğu ifade ediliyor.
Örneğin GCF ile birlikte toplanan sıvının neredeyse yarısını tükürük oluşturuyor, örneklere kan da karışabiliyor.
Araştırmacılar, tükürüğü tek başına test ettiklerinde glikoz düzeylerine dair kayda değer bir bilgi bulamadı. Buna karşın kan bulaşmış örneklerin bu bilgiyi taşıyor olması mümkün görünüyor.
Araştırma ekibi, “Bu sınırlamalara rağmen sistem, klinik uygulamaya dönüştürülmesi hedeflenerek tasarlandı” görüşünü savundu.
Bilim insanları, GCF odaklı takibin hem diyabet hem de diş eti hastalığı olan hastalarda klinik sonuçları iyileştirip iyileştirmediğinin anlaşılması için gelecekte klinik deneyler yapılması çağrısında bulundu.
Yazarlar çalışmalarını şu sözlerle tamamladı: “Milyarlarca insanın uyguladığı günlük bir alışkanlığı tanısal bir eyleme dönüştüren bu çalışma, doğal GCF’yi girişimsel olmayan ve kişiselleştirilmiş sağlık hizmetleri için erişilebilir bir biyosıvı olarak konumlandırıyor.”