Hayvanlar üzerinde yürütülen yeni bir çalışma, kreatin takviyesinin bağırsak iltihabının beyinde yol açtığı hasara karşı koruyucu olabileceğine işaret ediyor. Bulgular şimdilik kemirgen modelleriyle sınırlı olsa da İspanyol araştırmacılar, kreatin takviyesinin klinik uygulamalarda da değerlendirilebileceğini düşünüyor.
Bilim insanlarına göre bağırsak ve beyin iltihabı hastalıklarıyla yaşayan bireylerde kreatin, beyin sağlığını korumak için güçlü bir aday olabilir.
Klinik açıdan koruyucu bir strateji sunuyor
Çalışmayı, İspanya’daki Sevilla Üniversitesinden nörofizyolog Alejandro Ruiz-Calero ve Maria Ortego-Dominguez öncülüğündeki ekip yürüttü. Araştırmacılar, klinik açıdan bakıldığında kreatin takviyesinin güçlü, destekleyici ve önleyici bir yaklaşım olarak öne çıktığını vurguladı.
Ekibin açıklamasına göre takviye, iltihaplanma yüzünden bozulan parametreleri hedef alıyor. Hipokampustaki kreatin düzeyini yeniden yükseltiyor, nöronların bütünlüğünü koruyor ve nöronal uyarılabilirliği normale döndürüyor.
Aynı araştırmacılardan bazıları geçen yıl da kemirgenlerde kreatin takviyesinin bağırsak iltihabını ve hastalığa bağlı bağırsak hasarını azalttığını göstermişti. Yeni deneyler ise öğrenme ve hafızada kritik rol oynayan hipokampus için de yarar sağlanabileceğini ortaya koyuyor.
Beyin hücrelerinin sağlığını etkileyebilir
Bağırsak iltihabı bulunan farelere her gün kreatin verildiğinde, takviye hipokampustaki kreatin düzeylerini başarıyla eski seviyesine getirdi. Aynı zamanda bu bölgedeki iltihabı ve nöronların gördüğü hasarı da azalttı. Sonuçlar, kreatin takviyesini daha sağlıklı bir beyinle ilişkilendiren bazı öncü çalışmalarla da örtüşüyor.
Beyin, vücudun enerjisinin büyük bölümünü tüketiyor ve kreatin hücresel enerji dengesinin korunmasında önemli görev üstleniyor. Hepçil bir beslenme düzeni, günde ortalama 1 ila 2 gram kreatin sağlıyor. Bu doğal organik bileşik ayrıca karaciğer, böbrekler ve pankreasta da üretiliyor.
Üretilen ya da besinlerle alınan kreatin çoğunlukla kaslarda depolanıyor. Ancak kan-beyin bariyerini aşarak nöronlar ve diğer beyin hücreleri tarafından da kullanılabiliyor. Merkezi sinir sistemine ulaştıktan sonra tam olarak ne yaptığı ise hâlâ yeterince bilinmiyor. Yeni çalışma, kreatin takviyelerinin belirli beyin hücrelerinin sağlığını ve işlevini etkileyebileceğini düşündürüyor.
Bağırsak iltihabının beyne etkileri azaltıldı
Deneylerde kullanılan kemirgenler, insanlardaki ülseratif kolit hastalığını yansıtacak şekilde modellendi. Crohn hastalığıyla birlikte kronik iltihaplı bağırsak hastalıkları arasında sayılan ülseratif kolitte bağışıklık sistemi bağırsak zarına saldırıyor ve kolon ile rektumda açık yaralar oluşuyor.
Hastalığın belirtileri yalnızca bağırsakla sınırlı kalmıyor, beyinde de kendini gösteriyor. Hastalık alevlendiğinde ve aktif dönemde olduğunda hastalar sıklıkla zihinsel bulanıklık, hafıza kaybı, dikkat eksikliği ve yürütücü işlevlerde azalma yaşadığını söylüyor.
Kolitli farelerle yapılan önceki çalışmalar, hastalığın hipokampusta iltihaplanmayı artırdığını göstermişti. İspanyol ekip bu bulguları bir adım öteye taşıyarak, bağırsak iltihabının hipokampal nöronlarda hasara ve işlev bozukluğuna da yol açabildiğini ortaya koydu.
Deneylerde bazı farelere, vücut ağırlığının her kilogramı için bir gram kreatin içeren su verildi. On gün sonra bilim insanları kolit belirtilerini tetikledi ve günlük kreatin dozu deneyin geri kalanında sürdürüldü.
Erkek farelerde sonuçlar daha belirgin
Kreatin alan ancak kolit geliştirmeyen farelerde, hipokampustaki kreatin düzeyinde anlamlı bir değişiklik ölçülmedi. Buna karşılık kolitli farelerde kreatin, sağlıklı beyin aktivitesine ilişkin çeşitli göstergeleri iyileştirdi. Ekip, kreatinin kolitli erkek farelerdeki yararının dişilere kıyasla daha belirgin olduğunu saptadı.
Araştırmacılar bu farkı, kolitle ilişkili beyin hasarının erkeklerde karşı cinse göre daha ağır seyretmesine bağlıyor. Bulgular, bazı iltihabi durumların erkek ve dişi beynini farklı biçimlerde etkileyebileceğini, kreatin takviyesinin de bu etkilerin bir kısmını önlemeye yardımcı olabileceğini düşündürüyor.
Bilim insanları, kolitin ötesinde de beyindeki kreatin içeriğinin azalmasının sistemik ve merkezi sinir sistemini ilgilendiren iltihabi bozukluklarla bağlantılı olduğunu vurguluyor. Bunların arasında nörodejenerasyon, travmatik beyin hasarı ve nöropsikiyatrik hastalıklar yer alıyor.
İnsanlar üzerindeki etkisi henüz net değil
Kreatin ve beyin üzerine yapılan araştırmaların büyük bölümü klinik öncesi aşamada bulunuyor. Bu nedenle takviyenin insanlarda ne ölçüde etkili olacağı belirsizliğini koruyor. Kemirgenlerde elde edilen ilk sonuçlar ise herkesin aynı düzeyde fayda görmeyebileceğine işaret ediyor.
Sağlık kuruluşu Geisinger’ın baş sağlık görevlisi Jason Mitchell, bu yılın başlarında kreatin ve beyin sağlığına dair son bulguların ilgi çekici olduğunu ancak kesinlikten uzak kaldığını dile getirmişti. Mitchell, bunun beyin için alınması gereken bir takviye olduğunu söyleyebilecek verilerin bulunmadığını, yine de ortadaki çalışmaları görmezden gelmek istemediğini ifade etmişti.
İspanyol araştırmacıların çalışması, bu alandaki bilimsel kanıtlara yeni bir halka ekliyor.