Gelişmiş tedavi yöntemlerinin daha yaygın kullanılması, çocukların yurtdışı sevkini azaltıp ailelerin maliyetlerini düşürdü; yükü yerel sağlık sistemlerine kaydırarak artan talep karşısında eğitim, finansman ve uzun vadeli sürdürülebilirliğe dair yeni soru işaretleri yarattı.
Ulusal sağlık otoritelerinin açıkladığı verilere göre Özbekistan, 2025 yılı boyunca sağlık sisteminin tüm kademelerinde ileri tıbbi teknolojilerin kullanımını önemli ölçüde genişletti. Kasım ayı itibarıyla 43 farklı tıbbi prosedürde yapay zekâ (YZ) uygulamaya konulurken, ihtisas merkezlerinde 179 yeni tanı yöntemi ile 199 tedavi tekniği hayata geçirildi.
Sağlık yetkilileri, bölgesel düzeydeki tesislerde nadir görülen ve yüksek teknik beceri gerektiren 379 farklı cerrahi operasyonun artık rutin olarak uygulandığını açıkladı.
İleri düzey prosedürlerin daha geniş bir coğrafyaya yayılması, karmaşık pediatrik vakaların ülke içinde tedavi edilebilirliğini güçlendiriyor; özel müdahale gerektiren hastalarda yurt dışı sevk ihtiyacını belirgin biçimde azaltıyor.
Ulusal Çocuk Tıp Merkezi Başkanı Bakhtiyorjon Umarov, kurumun ileri pediatrik hizmetleri tek çatı altında bir araya getirmek amacıyla yapılandırıldığını vurguladı. Merkezde hekimler ve hemşirelerin yanı sıra karmaşık tıbbi cihazların işletimi ve bakımından sorumlu teknik uzman kadro da görev yapıyor.
Tesis, yaklaşık 1.200 klinik ve idari standart çerçevesinde kapsamlı bir değerlendirme sürecinin ardından ABD merkezli bir uluslararası akreditasyon kuruluşundan onay aldı. Dünya genelinde bu akreditasyona sahip yaklaşık bin sağlık kuruluşu arasına giren merkez, söz konusu belgeyi alan ilk bağımsız çocuk hastanesi olma özelliğini de taşıyor.
Merkezde gerçekleştirilen ileri düzey girişimler arasında kemik iliği ve karaciğer nakilleri, laparoskopik böbrek nakilleri ile periferik kandan kök hücre izolasyonu yer alıyor.
Umarov, cerrahlar, anesteziyologlar, yoğun bakım uzmanları, hemşireler ve laboratuvar personelinden oluşan multidisipliner ekiplerin, pek çok ileri uygulamanın devreye alınmasından önce Rusya, Belarus, Türkiye, Çin ve Güney Kore’de kapsamlı eğitim programlarını tamamladığını ifade etti.
Organ nakli ve onkoloji hizmetleri
Özbekistan tıp tarihinde bir ilk olarak, yedi aylık bir bebekte yaşayan vericiden pediatrik karaciğer nakli başarıyla uygulandı. Bebeğin annesinden iki karaciğer segmenti alınarak gerçekleştirilen operasyonun ardından hem verici hem de alıcının klinik tablosunun stabil seyrettiği öğrenildi.
Daha önce, safra yollarındaki yapısal bozukluklar dahil doğuştan karaciğer hastalığı tanısı alan çocuklar nakil amacıyla yurt dışına gönderiliyordu. Yaşayan verici bulunsa bile yurt dışındaki tedavi masrafı çoğunlukla 50 bin doların üzerine çıkıyordu. Bu operasyonlar artık yurt içinde gerçekleştirilebiliyor.
Hematolojik ve onkolojik hastalığı bulunan çocuklar için kemik iliği nakli de tedavi seçenekleri arasına katıldı.
“Bu yöntem, klasik tedavilerin yetersiz kaldığı durumlarda kullanılıyor ve habis ya da hasarlı kan yapıcı hücrelerin sağlıklı kök hücrelerle değiştirilmesine imkân tanıyor,” dedi Umarov.
Ulusal Çocuk Tıp Merkezi’nde bugüne kadar yaklaşık 40 kemik iliği nakli tamamlandı. Akraba vericilerin doku uyumunun sağlanamadığı vakalarda, akraba olmayan vericiler aracılığıyla haploidentik kök hücre nakli uygulamasına başvuruldu. Benzer işlemlerin yurt dışındaki maliyeti ise genellikle 100 bin ile 250 bin dolar arasında seyrediyor.
Umarov, “Ulusal sağlık politikası gereği, yüksek teknolojili cerrahi girişimler de dahil olmak üzere 18 yaş altındaki çocuklara sunulan sağlık hizmetleri devlet tarafından finanse ediliyor,” diye ekledi.
Beyin cerrahisi ve yenidoğan bakımı
Cumhuriyet Uzmanlaşmış Nöroşirürji Bilimsel ve Uygulamalı Merkezi bünyesinde, derin yerleşimli beyin tümörleri ve ilaç tedavisine dirençli epilepsi vakalarını kapsayan bazı girişimlerde robot destekli ve navigasyon rehberli sistemlerin kullanımına geçildi.
Belgelenen vakalardan birinde, ilaçlara yanıt vermeyen nöbetler yaşayan altı aylık bir bebek robot yardımlı cerrahi ekibine alındı. Cerrahlar epileptojen odağı başarıyla saptayıp çıkardı; ameliyat sonrası takip sürecinde nöbetlerin tamamen geçtiği gözlemlendi.
Farklı bir vakada ise 33-34. gebelik haftalarında prematüre doğan yapışık ikizler, Çirçik’teki Cumhuriyet Uzmanlaşmış Anne ve Çocuk Sağlığı Merkezi’nin Taşkent bölge şubesinde acil bir operasyonla birbirinden ayrıldı. Müdahale, doğumun ardından yaklaşık dokuz saat içinde yerli uzmanlar tarafından hayata geçirildi.
İkizlerin bağırsak ve idrar keselerinin bir bölümünü ortak kullanıyor olması, operasyonun teknik güçlüğünü önemli ölçüde artırdı.
Cumhuriyet Perinatal Merkezi Yenidoğan Cerrahisi Merkezi Başkanı Profesör Bakhtiyor Ergashev’e göre, bebeklerin prematüre olması ve iç organları paylaşmaları operasyonu özellikle zorlaştırdı. Ergashev, doğum sonrası bağ dokusunun yırtılması ve karın boşluğundan sıvı sızmasına yol açmasının ardından işlemin son derece yüksek bir hassasiyet gerektirdiğini söyledi.
Ergashev, benzer ameliyatların daha önce Özbekistan’da iki kez gerçekleştirildiğini; bunlardan birinin yabancı uzmanların katılımıyla, diğerinin ise yabancı hastalara yönelik olduğunu belirtti.
- Özbekistan
