Her yıl 24 Mart’ta dünya genelinde kutlanan Dünya Tüberküloz Günü, bu önlenebilir ve tedavi edilebilir hastalığa karşı küresel farkındalığı bir kez daha gündeme taşıdı. Sağlık Bakanlığı verilerinin ortaya koyduğu tablo, Türkiye’nin tüberkülozla mücadelede kaydettiği ilerlemenin büyüklüğünü gözler önüne seriyor.
“Mycobacterium tuberculosis” bakterisinin yol açtığı tüberküloz, başta akciğerler olmak üzere kemikler, böbrekler ve beyin gibi pek çok organı tehdit edebilen bulaşıcı bir hastalıktır. Akciğer tüberkülozu taşıyan bireylerin öksürme ya da hapşırması sırasında havaya karışan damlacıklar aracılığıyla yayılan hastalık, kapalı ortamlarda hasta ile uzun süre bir arada bulunan kişiler için ciddi bir risk oluşturmaktadır.
Küresel ölçekte değerlendirildiğinde tüberküloz, günümüzün en ölümcül bulaşıcı hastalıklarından biri olmayı sürdürmektedir. Dünya genelinde her gün yaklaşık 29 bin kişinin bu hastalığa yakalandığı, 3 binden fazla kişinin ise hayatını kaybettiği görülmektedir. Buna karşın uluslararası arenada hayata geçirilen etkin tanı ve tedavi programları sayesinde 2000-2024 yılları arasında yaklaşık 83 milyon kişinin yaşamı kurtarılmıştır.
Tanı, tedavi ve takip hizmetleri ücretsiz
Türkiye’de Ulusal Tüberküloz Kontrol Programı çerçevesinde yürütülen sistematik çalışmalar, vaka sayılarında çarpıcı bir düşüşü beraberinde getirdi. 2005 yılında 20 bin 535 olan tüberküloz hasta sayısı 2024’te 9 bin 27’ye inerken hastalık insidansı da yüz binde 29,4’ten yüz binde 10,4 düzeyine geriledi. Tüberküloza ilişkin tanı, tedavi ve takip hizmetleri ülke genelindeki tüm sağlık kuruluşlarında ücretsiz olarak sunulmaktadır. Bakanlık, standart ilaçların yanı sıra ilaca dirençli tüberküloz vakalarında kullanılan ikinci seçenek tedavi ilaçlarını da hastalara ücretsiz ulaştırmaktadır.
Doğrudan Gözetimli Tedavi uygulaması yürütülüyor
Tedaviye uyumun güçlendirilmesi amacıyla Dünya Sağlık Örgütü’nün tavsiyeleri doğrultusunda 2006’dan bu yana Doğrudan Gözetimli Tedavi (DGT) modeli uygulanmaktadır. Bu model kapsamında hastalar, her ilaç dozunu bir sağlık personeli ya da yetkili gözetiminde almaktadır. Teknolojinin sunduğu olanaklar değerlendirilerek geliştirilen Video Gözetimli DGT uygulaması ise tedaviye erişimi ve sürekliliği pekiştirme konusunda önemli bir işlev üstlenmektedir.
Uzun ve zorlu tedavi süreçleri gerektiren ilaca dirençli tüberküloz vakalarında ise Bakanlık, 6 aylık kısa süreli yeni tedavi rejimlerini devreye almayı hedeflemektedir. Bu sayede tedavi süresinin kısaltılması, yan etkilerin minimize edilmesi ve hasta uyumunun artırılması planlanmaktadır.
Nakdi yardım sağlanıyor
Tüberküloz tedavisinin uzun soluklu yapısı, hastalar ve yakınları için ekonomik ve psikososyal güçlükler doğurabilmektedir. Bu gerçekten hareketle Sağlık Bakanlığı ile Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı arasında imzalanan protokol çerçevesinde Ocak 2018’den itibaren ekonomik açıdan dezavantajlı hastalara aylık nakdi destek sağlanmaktadır. Dünya Sağlık Örgütü tarafından da iyi uygulama örneği olarak gösterilen bu programdan 2025 yılında 3 bin 439 hastanın en az bir kez yararlandığı açıklandı.
Hastalıkla etkin mücadelede erken tanı, kesintisiz tedavi, sosyal damgalamanın azaltılması ve toplumsal bilinçlendirme faaliyetleri belirleyici unsurlar olarak öne çıkmaktadır.
