Vücudun herhangi bir organında anormal hücrelerin kontrolsüz biçimde çoğalarak diğer dokulara yayılmasıyla ortaya çıkan kanser, 200’den fazla türüyle geniş bir hastalık grubunu kapsıyor ve dünya genelinde ölüme yol açan ikinci hastalık olma özelliğini korumaya devam ediyor.
Oluştuğu dokuya göre adlandırılan kanser türleri arasında cilt, meme, akciğer, prostat, mide, kolon, rahim ağzı kanserleri ve lenf bezi tümörleri en sık görülenler arasında yer alıyor. Genetik yatkınlığın yanı sıra sigara ve alkol kullanımı, radyasyon, kanserojen kimyasallara maruz kalma ve hava kirliliği hastalığın başlıca dış nedenleri arasında sayılıyor. Kanser, normal hücrelerin tümör hücrelerine dönüşmesiyle birlikte kanser öncesi lezyonlardan kötü huylu tümörlere uzanan çok aşamalı bir süreçte gelişiyor.
DSÖ’ye bağlı Uluslararası Kanser Araştırma Ajansı’nın (IARC) 2022 raporuna göre dünyada her 5 kişiden biri yaşamının bir döneminde kansere yakalanırken, her 9 erkekten 1’i ve her 12 kadından 1’i bu hastalık nedeniyle hayatını kaybediyor. Türkiye’de nisanın ilk haftasının “Ulusal Kanser Haftası” olarak kutlanması vesilesiyle AA muhabiri, hastalığın teşhisi ve erken tanıya ilişkin güncel verileri derledi.
Kanser riskini azaltmak mümkün
DSÖ verilerine göre, kanser vakalarının yüzde 30 ila 50’si bilinen risk faktörlerinden kaçınılması ve etkili koruyucu önlemlerin hayata geçirilmesiyle önlenebilir nitelikte. Bu bağlamda tütün ürünlerinden uzak durmak, sağlıklı vücut ağırlığını korumak, dengeli beslenme alışkanlıkları edinmek ve düzenli fiziksel aktivite yapmak kanser riskini anlamlı ölçüde azaltıyor.
DSÖ’nün önerdiği diğer koruyucu adımlar arasında alkol tüketimini kısmak ya da tamamen bırakmak, HPV aşısı yaptırmak, aşırı ultraviyole ışınlarına maruz kalmamak ve hava kirliliğinden korunmak yer alıyor.
Erken teşhisin önemi
DSÖ, kanser vakalarında erken tanı ve uygun tedavinin belirleyici rolüne özellikle dikkat çekiyor. Pek çok kanser türünün, erken evrede saptandığında ve doğru tedavi protokolleriyle yönetildiğinde yüksek iyileşme oranlarına ulaşabildiği vurgulanıyor.
Kanserde erken teşhis ve tarama olarak öne çıkan iki temel bileşenin; tedaviye yanıt verme olasılığını artırdığı, tedavi maliyetlerini düşürdüğü ve hastaların yaşam kalitesinde somut iyileşmeler sağladığı belirtiliyor. Bu doğrultuda farklı kanser türlerine özgü belirti ve anormal bulguların fark edilmesi durumunda tıbbi yardım almak konusunda toplumsal farkındalığın artırılmasının kritik önem taşıdığı kaydediliyor. Klinik değerlendirme ve tanı hizmetlerine erişimin kolaylaştırılması ile tedavi süreçlerine zamanında yönlendirmenin de erken müdahaledeki belirleyici rolü vurgulanıyor.
