Ankara Bilkent Şehir Hastanesi Psikiyatri Kliniği’nden Doç. Dr. Seda Kiraz, hem Türkiye’de hem de dünya genelinde psikiyatri kliniklerine başvuruların belirgin biçimde arttığını vurgulayarak bu artışın ardındaki nedenleri ve ruh sağlığında erken müdahalenin önemini anlattı.
Kiraz, başvurulardaki artışı tetikleyen etkenler arasında Covid-19 sonrası dönemin psikososyal yükü, ekonomik güçlükler, savaş ve çatışma ortamlarının yarattığı travmatik stres, toplumsal belirsizlikler, sosyal medya kullanımındaki hızlı yükseliş ve yoğun iş temposunu saydı. Buna ek olarak psikiyatrik yakınmalara ilişkin toplumsal farkındalığın artmasının da başvuru sayılarını olumlu yönde etkilediğini belirten Kiraz, “Artık kişiler psikolojik destek almaya daha açık hale geldi. Hem bilgiye ulaşmanın kolaylığı hem sosyal medyanın etkisiyle artık kişiler bir sıkıntı olduğunu daha kolay fark eder hale geldi.” dedi.
Kiraz, kişinin duygu durumunda, düşüncelerinde ve davranışlarında belirgin ve kalıcı değişiklikler yaşamasının psikiyatrik başvuruyu zorunlu kılabileceğini ifade etti. Yoğun keder ve mutsuzluk, aşırı kaygı, tahammülsüzlük, sosyal geri çekilme, uyku ve iştah bozuklukları, öfke kontrolünde güçlük ve dikkat sorunlarının bu değişiklikler arasında sayılabileceğini belirten Kiraz, söz konusu belirtilerin 2 haftadan uzun sürmesi durumunda psikiyatrik bir değerlendirmenin gerekli hale geldiğini vurguladı.
Günlük stresin durumsal bir nitelik taşıdığını ve tetikleyici etken ortadan kalktığında gerilediğini hatırlatan Kiraz, ruhsal hastalıklarda belirtilerin çok daha şiddetli seyrettiğini ve kişinin sosyal, mesleki ve aile yaşamını ciddi ölçüde sekteye uğratabildiğini aktardı. Ayrıca bu tabloda kişinin alışılmış baş etme mekanizmalarının işlevini yitirdiğinin de altını çizdi.
Travma sonrasında gelişen belirtilere de değinen Kiraz, travmatik deneyimi yeniden yaşantılama, kabus görme, aşırı irkilme, uyku bozuklukları ve öfke patlamalarının travma sonrasında görülebilen tepkiler olduğunu; ancak bu belirtilerin bir ayı aşması ve gündelik işleyişi bozması durumunda profesyonel destek almanın kaçınılmaz hale geldiğini belirtti.
“Profesyonele başvurmak olağandır”
Psikiyatri kliniklerine yönelik önyargıların azalmakla birlikte hâlâ tamamen ortadan kalkmadığını belirten Kiraz, ruh sağlığının genel sağlığın ayrılmaz bir parçası olduğunu ve psikolojik destek aramanın fiziksel bir yakınma için doktora gitmekten farklı olmadığını vurguladı. “Psikiyatriye gitmek ilaç kullanmak anlamına gelmez her zaman. Bu doğru bir bilgi değildir.” diyen Kiraz, kişiye özgü değerlendirme sonucunda ihtiyaca göre psikoterapi, ilaç tedavisi ya da her ikisinin birlikte planlanabileceğini; temel amacın en az müdahaleyle kişinin en iyi işlevsellik düzeyine ulaşmasını sağlamak olduğunu aktardı.
Tedavi edilmeyen psikiyatrik hastalıkların belirtilerinin kronikleşerek fiziksel sağlığı da tehdit etmeye başlayabileceğini, tedavi sürecinin giderek daha karmaşık bir hal alabileceğini ve zaman zaman hastaneye yatış gerektirebileceğini vurgulayan Kiraz, erken müdahalenin hem tedavi süresini kısalttığını hem de iyileşme olasılığını artırdığını söyledi.
“Psikiyatrik başvuru çözümün ilk adımıdır”
Acil psikiyatrik müdahale gerektiren durumları da aktaran Kiraz, kendine zarar verme, intihar düşünceleri ve yoğun umutsuzluğun öncelikli acil durumlar olduğunu belirtti. Halüsinasyonlar ve aşırı şüphecilik gibi gerçeklikten kopma belirtilerinin yanı sıra madde ve alkol kullanım bozukluklarına bağlı yoksunluk krizleri ile bilinç değişikliklerinin de acil müdahale gerektirdiğini vurgulayan Kiraz, mani tablosunun da bu kategoride değerlendirilmesi gerektiğini ifade etti.
Ruh sağlığını korumaya yönelik günlük alışkanlıkların önemine de dikkat çeken Kiraz, düzenli uyku ve beslenme, yeterli fiziksel aktivite, sosyal bağlantıların sürdürülmesi, ekran süresinin dengelenmesi ile hobilere ve keyif alınan etkinliklere zaman ayrılmasının ruhsal dayanıklılığı güçlendirdiğini belirtti. “Ruhsal zorlanmalar hayatın bir parçasıdır ve profesyonel destek almak oldukça normal bir durumdur. Psikiyatrik başvuru bir sorun değil, çözümün ilk adımıdır.” diye konuştu.
